NRC R. vd Boogaard

NRC Raymond van den Boogaard

Ongeluk van vrouwen is een eeuwig thema door Raymond van den Boogaard  NRC Handelsblad
 
Het gaat niet goed met de oplage van het Amerikaanse maandblad Playboy. De uit de jaren vijftig daterende formule – ontklede dames met hoogwaardige journalistiek en literatuur die tevens als excuus voor de aanschaf kan gelden – heeft veel van zijn aantrekkingskracht verloren.Om aan de weg te timmeren nam de redactie in september haar toevlucht tot fragmenten uit een nieuwe Engelse vertaling van Madame Bovary, de roman van Gustave Flaubert, waarvan de verschijning in 1857 opschudding te weeg bracht. „De meest scandaleuze roman aller tijden”, kopt Playboy opgewonden: „hoe een poging menselijk te zijn tot schandaal leidt”. Maar dat is natuurlijk onzin: Madame Bovary gaat niet over menselijkheid, maar over vrouwelijkheid. Emma Bovary is een jonge vrouw die in een provinciestadje wegkwijnt aan de zijde van een brave huisarts, wiens enige lustfantasie is om arts in een iets minder klein provinciestadje te worden. Emma kan zo niet leven. Zij haakt naar romantiek, naar seks. En vindt deze in de armen van een man die wij, de mannelijke lezers, reeds in de eerste passages als een onverbeterlijke losbol herkennen. Het loopt dus slecht af met Emma. Wel opmerkelijk dat de Playboy daarmee denkt te scoren: de fascinatie voor de worsteling van vrouwen met hun vrouwenleven is kennelijk van alle tijden.
 
Dat is nu ook te zien in het Stedelijk Museum Zwolle, waar de nieuwe directeur, Adriaan de Regt, een op het eerste gezicht bizarre combi-tentoonstelling heeft ingericht: tekeningen van Gesina ter Borch (1631-1690) naast video’s van de hedendaagse kunstenares Hester Scheurwater.
 
Gesina ter Borch was een zusje van de beroemde schilder Gerard. Sommige tekeningen stralen grote belangstelling voor de lichtzinnige kanten van het bestaan uit: vrijages, gestolen kusjes, afgewezen minnaar dreigt zich van het leven te beroven – en meer gezelligs. Maar helaas: Gesina bleef ongehuwd, en voorbestemd voor een bestaan als ouwe vrijster die thuis voor moeder blijft zorgen. Haar kunstenaarschap verlepte. Voor een ongehuwde vrouw uit goede, Zwolse familie was het in de zeventiende eeuw nu eenmaal niet gepast als kunstenares aan de weg te timmeren.Of Gesina net zoveel talent had als haar broer is natuurlijk onzeker. Maar zeker stond haar vrouw-zijn de ontwikkeling van haar talent in de weg. Hester Scheurwater is de laatste tijd vooral bekend geworden door haar egotistische, met iPod gemaakte zelfportretten in panty-kruisje, die met grote regelmaat door Facebook worden weg gecensureerd.
 
In Zwolle is van haar ouder videowerk te zien, dat herinnert aan haar leermeester, Frans Zwartjes. Het zijn benauwende films van traag bewegende vrouwen die in een cocon van verveling leven. Geen gelukkige vrouwen.
Ook nu is voor een vrouw zulk kunstenaarschap problematisch. Of Paul de Leeuw of de Volkskrant haar nu interviewen – steeds komt de vraag wat haar man en kinderen daar van vinden. Madame Bovary blijft een succesformule.
Hester Scheurwater